Patrząc wstecz, miewamy wrażenie, że najlepsze momenty naszego życia już minęły, a to, co przed nami, nie dorówna temu, co już się wydarzyło. Takie podejście może dotyczyć różnych sfer życia. Dla przykładu, sama często myślałam, że wartościowe dla mnie koncerty, na których powinnam być, już się odbyły. Wydarzenia takie jak Queen (Wimbledon) czy Scorpions z Filharmonią Berlińską stały się kultowe i choć nie uczestniczyłam w nich osobiście, wielokrotnie przychodziło mi do głowy, że koncerty na takim poziomie i wzbudzające takie emocje już się nie zdarzą. Czy jednak takie przekonanie, że nie warto inwestować w nowe doświadczenia, bo nie dorównają one przeszłym, nie jest ograniczające?

Przekonanie, że „najlepsze już było” – skąd się bierze?

Postrzeganie przeszłości jako lepszej i bardziej wartościowej to naturalny mechanizm naszej psychiki. Z upływem czasu wiele wydarzeń nabiera legendarnego charakteru, co budzi w nas nostalgię. Wyobrażamy sobie, że gdybyśmy mieli okazję przeżyć te chwile, byłyby one wyjątkowe i niezapomniane, podczas gdy obecne wydarzenia i doświadczenia nie wydają się już tak poruszające. Idealizujemy przeszłość – zwłaszcza te sytuacje, których nie doświadczyliśmy osobiście – i zaczynamy wierzyć, że to, co dzieje się teraz, nie może się z nią równać.

Ten sposób myślenia ma swoje źródło w mechanizmach, które nasz mózg automatycznie stosuje, a jednym z nich jest tzw. „efekt szczyt-koniec” (ang. peak-end rule), opisany przez psychologa Daniela Kahnemana. Polega on na tym, że ludzie oceniają wydarzenia na podstawie najbardziej intensywnych momentów (szczytów) oraz zakończenia, a nie na podstawie całości doświadczenia. W związku z tym, kiedy wspominamy przeszłe wydarzenia, nasza pamięć faworyzuje te wyjątkowe chwile, które wywołały największe emocje. Z czasem zapominamy o mniej intensywnych lub negatywnych aspektach i idealizujemy to, co minęło.

Wspomina wyżej nostalgia natomiast, jako mechanizm obronny, również odgrywa kluczową rolę w naszym postrzeganiu przeszłości. Jak wskazują badania psychologa Clay’a Routledge’a, nostalgia daje nam poczucie więzi, znaczenia i stabilności, zwłaszcza w momentach niepewności lub zmian. Kiedy tęsknimy za przeszłością, nasz umysł „koloryzuje” wspomnienia, podkreślając pozytywne aspekty i minimalizując negatywne. To działa jak swoista „emocjonalna kotwica”, która sprawia, że teraźniejszość wydaje się mniej atrakcyjna, a przyszłość niepewna. To, co jest łatwo dostępne w naszej pamięci, wydaje się nam bardziej znaczące i ważne. Dlatego symboliczna historia o „najlepszych koncertach wszech czasów” może utwierdzić w przekonaniu, że przyszłość nie dostarczy mi już równie intensywnych emocji, a to w następstwie może prowadzić do błędnego wniosku, że przyszłość nie może zaoferować nic równie wartościowego. W rzeczywistości jednak, jak podkreśla psycholog Martin Seligman (psychologia pozytywna) skupienie na przyszłości i otwartość na nowe doświadczenia jest kluczowym czynnikiem w budowaniu poczucia szczęścia i satysfakcji z życia. Zatrzymywanie się na idealizowaniu przeszłości blokuje naszą zdolność do rozwoju i pełnego korzystania z obecnych możliwości.

Coachingowe podejście do zmiany przekonań

Coachingowe podejście do zmiany przekonań polega na głębokim zrozumieniu myśli, które wpływają na życie klienta. Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak nasze przekonania mogą nas ograniczać, dlatego kluczowe jest ich uświadomienie. Coach pomaga odkryć, co stoi za tymi przekonaniami, czy wynikają one z naszych doświadczeń, czy też są efektem wpływów społecznych lub kulturowych. Następnie wspólnie przyglądamy się, jak te myśli kształtują nasze decyzje i codzienne wybory, często prowadząc do unikania ryzyka lub stagnacji. Kluczowym momentem jest poszukiwanie nowych, bardziej wspierających przekonań, które otwierają nas na nowe możliwości. To proces, który wymaga otwartości i gotowości na zmianę perspektywy, ale w efekcie pozwala lepiej radzić sobie z wyzwaniami i świadomie korzystać z potencjału teraźniejszości. Coaching pomaga zbudować nowe schematy myślenia i wprowadzić je w życie, dając przestrzeń na rozwój i osiąganie celów, które wcześniej wydawały się poza zasięgiem.

Przekonania kształtują nasze wybory życiowe. Zmiana przekonań wymaga świadomego wysiłku.

Przyszłość nie jest jedynie powtórzeniem przeszłości – to niezapisana karta, którą możemy wypełnić nowymi, wartościowymi przeżyciami, mogącymi całkowicie odmienić nasze postrzeganie rzeczywistości. Kluczowym elementem tego procesu jest zrozumienie, jak nasze przekonania kształtują rzeczywistość oraz podejmowane decyzje. Przyjmując proaktywne podejście i kwestionując ograniczające przekonania, otwieramy się na nowe możliwości, które przynoszą nie tylko radość, ale i satysfakcję. Warto pamiętać, że każde nowe wyzwanie, które podejmujemy, ma potencjał, aby stać się znaczącym elementem naszej historii.